نفت نیروی محرکه توسعه کشور یا منشا خسارت و نابودی محیط زیست!

به گزارش خبرنگارانرژی و صنعت ایسنا در خوزستان، نفت مهمترین منبع تامین انرژی مورد نیاز بشرامروزی محسوب می شود. ایران با قرار داشتن بر بستری عظیم از منابع انرژی از موقعیتی ارزشمند و کم نظیر در جهان برخورداراست. کشور ما چهارمین تولید و صادر کننده نفت جهان به شمار می آید. از سویی دیگر بیش از 80 درصد از کل درآمدهای صادراتی و بین 40 تا 50 درصد درآمدهای بودجه دولت از محل فروش منابع نفت و گاز کشور تامین می شود.

ایران یکی از قدیمی ترین صنایع نفت جهان را در اختیاردارد. سابقه 100 ساله، صنعت نفت ایران را به قدیمی‌ترین صنعت نفت خاورمیانه تبدیل کرده است. در هر حال نفت یک ذخیره راهبردی و یک مزیت بسیار مهم برای مردم ایران است، اما در صورت رعایت نشدن نکات فنی، مسائل ایمنی و امنیتی در به کارگیری تاسیسات و خطوط لوله انتقال این سرمایه مهم، می تواند فاجعه آمیزشده و خسارتهای جبران ناپذیری را وارد کند!

نشت نفت از خطوط لوله در کشور پدیده‌ای آشنا است که به دلایل مختلف و بیشتر به دلیل رعایت نشدن اصول ایمنی و امنیتی روی می دهد. حادثه نشت نفت در زاینده رود که موجب قطعی آب چند روزه در استان‌های اصفهان و یزد شد، نشت نفت خام دراز خط لوله مارون به اصفهان در میداود استان خوزستان و همچنین نشت نفت از خط لوله نفت شمال- تهران که در پی آن نفت وارد حبله رود شد، از جمله نمونه‌های مهم این حادثه در کشوراست.

اما این بار حادثه نشت نفت، دوباره گریبان مردم خوزستان را گرفت.

در 30 دقیقه بامداد پنج شنبه، یکم اسفندماه سال جاری خط لوله 18 اینچ انتقال نفت تولیدی کارخانه‌های دهلران و چشمه خوش در حد فاصل کیلومتر 74، دچار نشت بی صدا به رودخانه مهم کرخه شد.

به گفته مسوولان 6 تا 10 هزار بشکه نفت آرام آرام به این رودخانه که نقش مهمی در زندگی جانداران و مردم منطقه دارد وارد شد.

سید جعفر حجازی، استاندار خوزستان در این باره گفت: زمان وقوع این حادثه نیمه‌های شب بود و اوایل صبح متوجه وقوع این حادثه شدند.

وی افزود: کارکنان شرکت آب و فاضلاب روستایی خوزستان نخستین افرادی بودند که از موضوع نشت نفت در رودخانه کرخه مطلع شدند و بلافاصله در ساعات نخست صبح نیروهای شرکت ملی نفت، در محل حادثه حاضر بودند اما متاسفانه در آن زمان نفت وارد رودخانه شده بود.

 

* مهار سه مرحله‌ای حادثه نشت نفت در کرخه

حجازی اظهار داشت: از ساعات نخستین وقوع این حادثه با در نظر گرفتن تدابیر خاص و تشکیل کمیته نشت نفت در کرخه، کار پی‌گیری شد. مهار نشت نفت در رودخانه کرخه در سه مرحله پی‌گیری شد. مرحله نخست کنترل نشت نفت که ظرف مدت 48 ساعت پس از وقوع حادثه انجام شد. نصب پل شناور، بوم‌های جمع کننده نفت از سطح آب، قطع موقت جریان آب رودخانه کرخه از طریق سد کرخه، از جمله کارهایی است که در این مرحله به اجرا درآمده است.

وی عنوان کرد: مرحله دوم کار، جمع آوری نفت منتشر شده بر سطح آب رودخانه کرخه بود که با استفاده از تجهیزات خاص، ظرف پنج روز انجام شد. در این مرحله تمام نفت منتشر شده بر سطح آب رودخانه کرخه پاکسازی شد.

حجازی خاطر نشان کرد: از روز هفتم پس از وقوع حادثه، مرحله سوم کار که پاکسازی نهایی است، با پاکسازی در طول دو ساحل رودخانه کرخه و توسط نیروهای بسیجی  آغاز شد. 

وی تصریح کرد: با اقداماتی که در طول مدت وقوع حادثه در بخش آب‌رسانی شهری انجام شد، قطعی آب در سطح شهرهایی که منابع تامین آب آنها، کرخه بود، تجربه نشد.

حجازی با بیان اینکه هم اینک 12 واحد تاسیسات آبرسانی روستایی منطقه در حال فعالیت است گفت: در بخش آبرسانی روستایی نیز، بدلیل اینکه خواست ما علاوه بر آبرسانی به مردم روستاها، آسیب وارد نشدن به تجهیزات نیز بود، آب برخی روستاهای مسیر رودخانه کرخه قطع شد. البته این امکان وجود داشت که با نصب فیلتر در این مجتمع‌ها آبرسانی روستایی، را انجام دهیم، اما ترجیح داده شد، آبرسانی به روستاهای مسیر رودخانه کرخه از طریق تانکرهای آبرسان انجام شود.

استاندار خوزستان افزود: قطره‌ای از نفت نشت شده به تالاب‌ هورالعظیم که در پایین دست رودخانه کرخه قرار دارد وارد نشده است.

 

همچنین غلام رضا حسن بیگلو، مدیرعامل شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب به خبرنگار ایسنا در خوزستان درباره اقدامات انجام شده برای مهار ابعاد این حادثه گفت: پوسیدگی خط لوله‌ای، عامل نشت نفت به آب رودخانه بود. پس از وقوع این حادثه، گروه‌های عملیاتی ویژه به سرعت برای رفع مشکل کار خود را آغاز کردند. همچنین مدیر عامل شرکت ملی نفت، ساعاتی پس از وقوع حادثه در محل حاضر شد و از نزدیک فعالیت‌ها را کنترل و پی‌گیری کرد.

وی عنوان کرد: برای جذب نفت بر روی آب رودخانه، پنج هزار ورقه جذب نفت تامین شد. این برگه‌ها توانایی جذب لایه‌های نازک چربی بر سطح آب و حذف خاصیت چرب بودن آب را دارند.

بیگلو درباره اثر نشت این خط لوله بر تولید نفت، خاطر نشان کرد: نشت این خط لوله مشکل جدی در تولید نفت بوجود نیاورد و پس از وقوع این حادثه، نفت توسط یک خط لوله که از بستر رودخانه می‌گذشت به اهواز انتقال داده شد و شرایط انتقال نفت به حال عادی بازگشت.

 

* کمک ویژه نیروهای بسیجی به مهار و جمع آوری نفت از کرخه

 

*آلوده شدن 125 کیلومتر از طول رودخانه به نفت

سردار سرتیپ پاسدار محسن کاظمینی، فرمانده سپاه ولی عصر(عج) استان خوزستان در نشست بررسی مشکلات ناشی از نشت نفت در رودخانه کرخه که در محل استانداری خوزستان برگزار شد، گفت: در پی این حادثه 125 کیلومتر از طول رودخانه کرخه به نفت آلوده شد. آلودگی نفتی رودخانه از نقطه وقوع حادثه آغاز و تا سد اطراف شهر حمیدیه ادامه یافت.

وی عنوان کرد: روزانه حدود سه هزار نفر در پاکسازی منطقه از نفت، بکارگیری شدند. مردم منطقه نیز با امکانات موجود، کمک‌ بسیاری به تیم‌های پاکسازی کردند. در صورت بسیج نشدن نیروها در استان، خسارتهای بیشتری وارد می‌شد. با تدابیر اندیشه شده پس از وقوع حادثه، کمترین زیان‌ به استان وارد شد.

 

*  آیا منطقه درکوتاه مدت به حالت اولیه باز می‌گردد!

هرمز محمودی راد، مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان عنوان کرد: کار بسیار گسترده‌ای برای رفع آلودگی رودخانه انجام شده است. توقع نداریم در مدت کوتاهی منطقه به حالت اول بازگردد. شاید مرور زمان بتواند منطقه را به حال اولیه باز گرداند.

اما نظر برخی نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی و مسوولان در مورد این واقعه کاملا متفاوت است. به نظر می رسد پوسیدگی دلیل فنی این رخداد بود و با نگاهی ژرفتر به موضوع در می‌یابیم این رخداد به پوسیدگی خلاصه نمی شود.

 

* بی احتیاطی و سهل انگاری دلیل وقوع این حادثه

 

محسن رضایی، دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام در جمع خبرنگاران رسانه های گروهی در پاسخ به خبرنگار ایسنا افزود: بی احتیاطی یکی از عوامل حادثه نشت نفت در کرخه بوده است. باید با این بی احتیاطی‌ها برخورد شود.

وی عنوان کرد: باید از رخداد مجدد چنین حوادثی در کشور جلوگیری شود. شرکت ملی نفت ایران و دولت باید خسارتهای وارد شده بر اثر این حادثه را جبران کنند. بر اساس گزارشات، 6 هزار بشکه نفت وارد رودخانه کرخه شده است.

همچنین حجت‌الاسلام و المسلمین مجید ناصری‌نژاد، رئیس مجمع نمایندگان مردم خوزستان و نماینده مردم شادگان در مجلس شورای اسلامی با ارائه نظری مشابه به خبرنگار ایسنا گفت: سهل انگاری و بی توجهی دلیل اصلی رخ دادن حادثه نشست نفت در رودخانه مهم کرخه بوده است و فرسودگی و پوسیدگی خط لوله انتقال نفت خام ایلام به خوزستان، دلیل فنی این حادثه بود.

وی افزود: شاید با تعویض به هنگام بخشی از خطوط لوله فرسوده، می‌شد از رخ دادن این حادثه بزرگ جلوگیری کرد. گمان نمی‌کنیم تعویض خطوط لوله فرسوده، هزینه‌ای بیشتر از زیان وارده از سوی این حادثه به مردم را در پی داشت.

 

* وارد شدن خسارات جبران ناپذیر به مردم و محیط زیست خوزستان

ناصری‌نژاد اظهار داشت: نشت نفت در کرخه مشکلات بسیاری را برای مردم و محیط زیست و از سوی دیگر صنعت نفت بوجود آورد. پس از این حادثه بخش مهمی از محیط زیست خوزستان آلوده شد.

وی بیان کرد: در دوران خشکسالی که نیاز شدیدی به آب رودخانه وجود دارد، آلودگی آنها به نفت، مشکلات گسترده‌ای را برای مردم ایجاد می کند. در پی این حادثه بسیاری از موتور پمپ‌های کشاورزان که برای آبیاری، آب رودخانه را برداشت می‌کردند، آتش گرفت و نابود شد.

ناصری‌نژاد با تاکید بر اینکه چنین حوادثی برای چندمین بار دراستان خوزستان رخ می‌دهد، عنوان کرد: اینها تنها گوشه‌هایی از خسارات وارد شده به مردم از پی این حادثه است. وزارت نفت باید علاوه بر پاکسازی آلودگی‌های وارده به محیط زیست خوزستان، زیانهای وارده به مردم استان را جبران کند. این موضوع خواست همه نمایندگان مردم خوزستان است.

وی یادآور شد: در حال حاضر پدیده‌های زیست محیطی همچون خشکسالی و گردوغبار، مردم خوزستان را آزار می‌دهد، ما نباید با دست خودمان مشکلی به این مشکلات بیافزاییم.

ناصر سودانی، نماینده مردم اهواز در مجلس شورای اسلامی نیز دراین باره گفت: حادثه نشت نفت، خسارتهای جبران ناپذیری به زمین ها، محصولات کشاورزی، محیط زیست منطقه و همچنین تاسیسات دولتی و مردمی وارد ساخته است.

 

*آتش زدن نفت بر سطح آب رودخانه

 

*افزودن برخی مشکلات فنی پیش آمده بر ابعاد خسارتهای این رخ‌داد

وی خاطرنشان کرد: متاسفانه پس از وقوع حادثه نشت نفت به درون رودخانه کرخه، برخی مشکلات فنی پیش آمده بر ابعاد حادثه افزود. همچنین با تاخیر نسبت به مهار حادثه اقدام شد.

سودانی عنوان کرد: در نخستین اقدام، نفتی که بر سطح آب رودخانه کرخه پخش شده بود، به صورت آگاهانه و برای مهار حادثه، آتش زده شد. متاسفانه این اقدام، کار غیر اصولی و غیر کارشناسانه بود که موجب آلودگی‌های شدیدی در محیط زیست و گسترش ابعاد حادثه شد.

وی تصریح کرد: وزارت نفت، علاوه بر لزوم جبران سریع زیانهای وارده به مردم، باید محلهای فرسوده خطوط لوله نفت را شناسایی کرده تا در آینده از بروز چنین حوادثی در خوزستان جلوگیری شود.

اما در این حادثه نقاط ابهامی وجود داشت که برای یافتن پاسخی برای آنها دوباره به سراغ استاندار خوزستان که از لحظات نخست وقوع این حادثه در جریان کار قرار داشت رفتیم.

 

*آتش زدن نفت روی سطح آب کرخه توسط برخی اهالی

 

*تکذیب وجود مشکلات فنی در ساعات اولیه وقوع حادثه

 

*وجود نداشتن آثار خوردگی در محدوده این خط لوله براساس گزارش شرکت نفت

سید جعفر حجازی در تشریح ابعاد دیگر این حادثه با بیان اینکه برخی از اهالی منطقه، نفت منتشر شده بر سطح آب رودخانه را آتش زدند، گفت: آنها فکر کرده بودند با این کار از نزدیک شدن نفت به سمت پمپ‌ها جلوگیری می‌کند. متاسفانه آتش زدن نفت موجود بر سطح رودخانه بیشتر موجب آسیب دیدن پمپ‌ها شد. البته با این وجود، وزارت نفت خسارت وارده به پمپ‌ها را نیز پرداخت کرد. آتش سوزی نفت بر سطح آب رودخانه حدود سه ساعت به طول انجامید و پس از آن کنترل شد.

وی توضیح داد: مشکلات فنی ابتدای کار و افزایش فشار نفت خط لوله را در ساعات اولیه وقوع حادثه به هیچ وجه تایید نمی‌کنیم. اساسا بر روی این موضوع اختیاری وجود نداشته و شیرها به صورت اتوماتیک در صورت وقوع افت فشار در لوله بکار می افتد و جریان را در خط لوله قطع می کند.

حجازی اظهار داشت: از 170 کیلومتر طول این خط لوله‌ که بیش از40سال قدمت دارد، 85 کیلومتر تعویض و نوسازی شده است. این خط لوله نفت، در مقطع رودخانه کرخه نیز تعویض شده بود، اما به دلیل نصب شیرآلات ایمنی در دو طرف خط لوله در مقطع رودخانه، عملا از خط قدیمی بهره‌برداری می‌شد. بنابراین وزارت نفت می‌دانست این خط لوله باید تعویض شود و مشغول کار بود اما بدلیل محدودیت منابع مالی و حجم بالای کار، عملا پروژه تعویض این خط لوله با کندی پیش می‌رفت.

استاندار خوزستان خاطر نشان کرد: بر اساس گزارشات وزارت نفت و بر طبق آزمایشات انجام شده، پیش از آن آثار خوردگی در محدوده‌ای از خط لوله که عامل این رخ‌داد بود، مشاهده نشده بود. بر این اساس در محل نشت خط لوله، یک قسمت زاویه‌ای وجود دارد، که بدلیل فشار موجود در خط لوله، در ابتدا دچار نشت اندکی می‌شود، سپس ابعاد این نشت گسترش یافته و بازشدن درز جوش‌ها را به همراه می آورد. بر اساس گزارشات وزارت نفت، در آزمایشات ضخامت سنجی‌ انجام شده با دستگاههای ویژه بر روی این خط لوله، هیچ گونه کاهش ضخامتی در مقطع رودخانه کرخه خط لوله نفت مشخص نشده است.

حجازی تصریح کرد: پس از وقوع این حادثه، شیرهای اتوماتیک تعبیه شده در خط لوله، کار خود را به‌درستی انجام دادند و خط لوله را از دو طرف مسدود کردند. نفتی که وارد رودخانه شد، مقداری بود که بین دو شیر قطع کننده جریان در لوله باقی مانده بود. البته تکنولوژی این خط لوله مربوط به 40 سال پیش و فاصله بین این دو شیر حدود شش کیلومتر بوده است. در خط لوله جدید برای کاهش احتمال، وقوع حادثه، فاصله بین دوشیر اتوماتیک قطع کننده جریان کاهش یافته است.

وی تاکید کرد: با اقدامات به موقع، کمترین زیان به کشاورزان وارد شد. البته با وجود اطلاع رسانی‌های انجام شده از ساعات نخست پس از وقوع حادثه، برخی کشاورزان در مزارع خود حضور نداشتند و پمپهای تامین آب کانالهای کشاورزی، نفت منتشر شده بر سطح آب رودخانه را، وارد این کانال‌ها کردند. البته در این حادثه هیچ نفتی به اراضی کشاورزی وارد نشد.

حجازی با بیان اینکه بدلیل مدیریت ویژه اعمال شده خسارتهای وارده از سوی این حادثه به حداقل رسید، یادآور شد: بر اساس تحقیق انجام شده حادثه نشت نفت بر سطح آب، در 80 کشور جهان که فعالیت تولید نفت را انجام می‌دهند تجربه شده است. خلاقیت، تدبیر و دلسوزی مدیران دستگاههای اجرایی، بسیج نیروها در سطح منطقه، همکاری مردم و بخصوص کشاورزان منطقه موجب به حداقل رسیدن خسارتهای وارده به استان شد. حادثه نشت نفت بر سطح آب رودخانه در چنین ابعادی، برای نخستین بار در ایران اتفاق می‌افتد. با توجه به گستردگی ابعاد این حادثه، انجام پاکسازی لازم ظرف مدت سه هفته، رکورد به شمار می رود.

 

* شناسایی و معرفی عاملان حادثه نشت نفت به کرخه

اما در پی این حادثه سید شریف حسینی، نماینده مردم اهواز در مجلس شورای اسلامی خواستار شناسایی و معرفی عاملان حادثه نشت نفت به کرخه که با سهل انگاری این رخداد را به وجود آوردند، شد.

وی گفت: پس از وقوع حادثه نشت نفت در کرخه، 12 نفر از نمایندگان خوزستان با تذکر به وزیر نفت، خواستار تشکیل کمیته‌ای متشکل از نمایندگان وزارت نفت، وزارت نیرو، نماینده ریاست جمهوری، نماینده سازمان حفاظت محیط زیست، نماینده استانداری خوزستان برای بررسی حادثه و برآورد خسارتهای مشهود و نا مشهود وارده به مردم خوزستان شدند.

حسینی با بیان اینکه سهل انگاری در مورد ایمنی و بهداشت به هیچ وجه پذیرفتنی نیست، افزود: این موضوعات به صورت مستقیم با جان مردم مرتبط است و سهل انگاری در آن قابل بخشش نیست. کمیته تشکیل شده برای بررسی این حادثه مسوولیت شناسایی افرادی که با سهل انگاری موجب رخ دادن چنین حادثه‌ای شدند را برعهده دارد.

وی با اشاره به لزوم جبران هرچه سریعتر خسارتهای وارده به مردم از سوی این حادثه، اظهار داشت: این خسارتها می‌تواند مستقیم و یا غیرمستقیم به مردم خوزستان وارد شده باشد. قطعا آثار زیانبار این حادثه تا مدتی همچنان ادامه خواهد یافت. وزارت نفت باید با در نظر گرفتن تدابیر لازم، از وقوع چنین حوادثی در کشور جلوگیری کند.

 

* عذر خواهی وزیر نفت از مردم حاشیه کرخه!

غلام‌حسین نوذری وزیر نفت، پس از بازدید از منطقه آلوده شده به نفت رودخانه کرخه، با ابراز رضایت از عملکرد کارکنان صنعت نفت و مسوولان استان در مهار نفت جریان یافته در رودخانه‌ و پاکسازی محیط ، اظهار داشت: نگرانی محیط زیست قابل درک است، زیرا باید محیط زیست را برای نسل خود و آینده حفظ کنیم.

وی با بیان اینکه خط لوله سانحه‌ دیده بیش از 40 سال قدمت داشت، خاطر نشان کرد: این خط لوله هشت سال دوران دفاع مقدس را پشت سر گذاشته بود و امکان حفاظت از این خط لوله وجود نداشته است. با این احوال بارها این خط لوله، توسط همکاران تعمیر شده است اما این بار کنار رودخانه‌ موجب نشر نفت به رودخانه‌ کرخه شد.

نوذری با اشاره به ساخت بخش اعظم خط لوله‌ 20 اینچی به موازات خط لوله 18 اینچی قدیمی موجود تشریح کرد: ساخت خط لوله جدید از دوسال پیش آغاز شده که از مجموع 157 کیلومتر تاکنون بیش از 100 کیلومتر آن تکمیل شده است. حتی بخش‌های مهمی که نیاز به گذشتن خط لوله از زیر رودخانه بود، انجام شده و فقط مانده‌ بود که دو سر خط لوله‌ی جدید به خط لوله موجود وصل شود که 10 تا 15 روز زمان نیاز داشت، که این اتفاق افتاد و هم اکنون از خط لوله جدید استفاده می‌شود. بررسی‌ها برای وضعیت خطوط لوله‌ استان با استفاده ازسیستم پیگ هوشمند انجام می‌شود.

وی با اشاره به این‌که تلاش‌های انجام شده برای جلوگیری از رسیدن نفت به هورالعظیم از جمله فعالیت‌های مهم بوده است، گفت: اگر نفت به هورالعظیم می‌رسید، برای همیشه محاصره می‌شد. جمع آوری قطره‌های نفت باقی‌مانده در نی‌زارهای اطراف رودخانه ضرورت دارد. هم اکنون آب آشامیدنی مردم کاملا تامین و از ابتدا فعالیت‌هایی برای کاهش فشار بر مردم انجام شده است.

نوذری ادامه داد: من به عنوان وزیر نفت از زحمتی که برای مردم حاشیه کرخه پیش آمد، عذرخواهی می‌کنم. البته در این زمینه پرداخت خسارات که مبلغ آن خیلی زیاد نبود، انجام شده است.

 

* جریمه نشدن وزارت نفت درپی نشت نفت به کرخه!

اما دکتر فاطمه واعظ جوادی، معاون رییس‌جمهوری و رییس سازمان حفاظت محیط زیست، در پاسخ به ایسنا در باره میزان نفت وارد شده به رودخانه کرخه گفت: بر اساس آخرین گزارشات، دریافتی حدود 10 هزار بشکه نفت وارد رودخانه کرخه شده است. عملیات مهار حادثه تنها با فاصله چند ساعت از آغاز نشت نفت در منطقه آغاز شد.

وی با اشاره به ارایه گزارش آلودگی رودخانه کرخه در هیأت دولت تصریح کرد: وزارت نفت تعویض خط لوله کرخه را در دستورکار قرار داده بود که بخش عمده‌ای از این مسیر تعویض شده است. در پی ارایه گزارش آلودگی رودخانه کرخه در هیأت دولت، رییس جمهوری دستور اکید برای مساعدت و فوریت در راستای استحصال آلودگی و خارج کردن آن از منطقه صادر کردند که بر این اساس وزارت نفت متعهدشد تا اقدامات لازم را برای رفع کامل آلودگی انجام دهد.

رییس سازمان حفاظت محیط زیست گفت: ورود نفت به رودخانه کرخه عمدی نبوده است، بنابراین وزارت نفت از سوی محیط زیست جریمه نمی‌شود.

 

*****************************

بی شک مهار چنین حادثه ای در چنین ابعاد کاری بزرگ را می طلبد و جز با همکاری و بسیج نیروها امکان پذیر نبود، اما موضوع مهم تر از آن، انجام اقداماتی برای جلوگیری از وقوع حوادث مشابه در کشور است.

حال باید دید وزارت نفت با درس گرفتن از این حادثه اقدامات ویژه ای را برای پیش گیری از نشت نفت از خطوط لوله پی گیری می کند یا خیر؟ آیا این بار باید در یک تالاب یا جنگل یا رودخانه دیگر شاهد این چنین رخ‌دادها باشیم؟

تنها گذر زمان پاسخ این پرسش را نمایان می‌سازد! 

پس از تهیه و جمع‌بندی این گزارش باخبر شدیم وزیر نفت به عنوان وزیر سبز دولت نهم از سوی سازمان حفاظت محیط زیست برگزیده شد

/ 0 نظر / 21 بازدید